Thời đại mạng xã hội: con lai của “Hồng Vệ Binh” đến từ phương Bắc (China)?
Trong thời đại mà mạng xã hội đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày, đặc biệt với sự xuất hiện của các nền tảng từ phương Bắc chuyên về clip ngắn, chúng ta nhận thấy rằng khả năng tranh luận một cách sâu sắc đang dần mai một. Thay vào đó, những phản ứng nhanh chóng, đôi khi thiếu suy nghĩ, lại trở nên phổ biến hơn, và khó kiểm soát hơn bao giờ hết. Tôi hiểu rằng, với nhịp sống hối hả ngày nay, ai cũng dễ bị cuốn vào vòng xoáy của sự tiện lợi này, nhưng chính điều đó khiến chúng ta đôi khi hành động mà chưa kịp cân nhắc kỹ lưỡng.
Hãy cùng nhìn lại trước năm 1975, khi các bậc tiền bối của chúng ta được giáo dục một cách bài bản, với nền tảng tri thức vững vàng và lương tri sâu sắc. Ngay cả trong những hoạt động cách mạng, họ vẫn giữ được sự cân bằng giữa lý trí và tình người. Chẳng hạn, ông Phạm Xuân Ẩn, dù ở vị trí đầy rủi ro, vẫn giúp ông Nguyễn Kim Tuyến – một nhân vật quan trọng của chính quyền cũ – rời khỏi Việt Nam an toàn, dù biết rằng hành động ấy có thể mang lại phiền phức cho bản thân sau này. Đó là một tấm gương về tình người vượt lên trên công việc và xung đột, khiến tôi luôn ngưỡng mộ.
Hay như cuốn sách “Phạm Duy đã chết như thế nào?” của ông Nguyễn Trọng Văn, được xuất bản năm 1971 để tranh luận về nghệ sĩ Phạm Duy. Dù Phạm Duy có quan hệ gần gũi với chính quyền lúc bấy giờ, cuốn sách vẫn được đón nhận rộng rãi, thể hiện sự văn minh trong tranh biện. Khi gặp vấn đề xã hội, các cụ thường viết bài báo để trao đổi ý kiến một cách ôn tồn, sâu sắc và tôn trọng lẫn nhau.
Ngày nay, xã hội phát triển nhanh chóng, con người chúng ta phải đối mặt với nhịp sống vội vã: vội ăn, vội làm, vội lướt qua thông tin. Chúng ta thường chỉ đọc tiêu đề mà không đi sâu vào nội dung, hoặc đọc qua loa mà chưa kịp suy tư. Tôi hoàn toàn cảm thông với điều này, vì ai cũng bận rộn với công việc, gia đình và vô vàn thông tin đổ dồn mỗi ngày. Facebook đã mang đến không gian để mọi người bày tỏ ý kiến tự do, nhưng tiếc thay, nhiều người lại chọn cách phản ứng nhanh chóng dưới phần bình luận, thay vì dành thời gian để viết một bài tranh biện tử tế. Điều này, đôi khi, khiến hình ảnh của chúng ta trở nên thiếu chuyên nghiệp và sâu sắc hơn so với mong muốn.
Tệ hơn nữa là sự phổ biến của các nền tảng clip ngắn. Những video ngắn gọn này phù hợp với lối sống vội vã, nhưng chúng thường thiếu chiều sâu, dễ bị cắt ghép, chỉnh sửa để lan truyền thông tin sai lệch hoặc quy chụp vội vàng. Khi một câu chuyện chưa ngã ngũ, nhiều người – đặc biệt là thế hệ trẻ – đã vội bình luận, chia sẻ mà chưa suy nghĩ thấu đáo. Tôi lo lắng rằng, điều này vô tình biến chúng ta thành những “Hồng Vệ Binh” trên mạng xã hội, giống như trong thời kỳ Cách mạng Văn hóa, nơi hành động bốc đồng được ưu tiên hơn lý trí.
Điều đáng buồn là, ngay cả những người xuất thân từ gia đình có nền tảng giáo dục tốt trước 1975, đôi khi cũng bị cuốn theo nhịp sống hiện đại, để rồi hành động mà chưa kịp suy nghĩ. Tôi hiểu rằng, áp lực từ mạng xã hội là rất lớn, nhưng chính vì vậy, chúng ta – đặc biệt là các bạn trẻ – cần nghiêm túc nhắc nhở bản thân: Hãy sống chậm lại một chút. Đọc kỹ, đọc hết, suy nghĩ sâu sắc trước khi phản ứng. Nếu chưa biết hết, hãy tìm hiểu thêm; nếu chưa hiểu rõ, hãy hỏi ý kiến. Và nếu bạn tự nhận mình là người có tri thức, hãy dùng ngòi bút để viết bài tranh biện, thể hiện sĩ khí của dân tộc Việt, thay vì những phản ứng vội vã có thể làm giảm giá trị của chính mình.
“Hồng Vệ Binh” là sản phẩm của một thời kỳ hỗn loạn, nơi giáo dục bị gián đoạn và lý trí bị che lấp. Đừng để chúng ta – thế hệ hôm nay – lặp lại sai lầm ấy trên không gian mạng. Hãy cùng nhau xây dựng một cộng đồng văn minh hơn, vì lợi ích của chính chúng ta và thế hệ mai sau.
Khi kiến thức nhiều hơn, xã hội hiện đại hơn, quy chuẩn xã hội văn minh hơn, trên người khoác lên những bộ đồ đắt tiền hơn, đi phương tiện cao cấp hơn nhưng lại hành xử như một “hồng vệ binh” của thời thập niên 60.
Đừng để người tự cho mình sống ở thế giới hiện đại và văn minh lại hành xử kém hơn những tiền nhân sinh ở 1900!
Công dân Phan Lê Thanh Toàn