Việc Iran đóng Eo biển Hormuz, tuyến đường vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ và 20% khí hóa lỏng (LNG) toàn cầu, sẽ gây ra tác động lớn đến kinh tế và năng lượng thế giới. Dưới đây là phân tích các quốc gia có lợi và bất lợi dựa trên thông tin hiện có:
Các quốc gia bất lợi
1. Trung Quốc:
Là khách hàng lớn nhất mua dầu của Iran và phụ thuộc nặng nề vào dầu mỏ từ Vịnh Ba Tư (gần 50% lượng dầu nhập khẩu qua Hormuz). Việc đóng eo biển sẽ làm gián đoạn nguồn cung, tăng giá dầu và chi phí vận chuyển, ảnh hưởng đến nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.
Trung Quốc có thể phải tìm nguồn dầu thay thế, nhưng khả năng thay thế ngắn hạn rất hạn chế.
2. Ấn Độ:
Nhập khẩu hơn 2/3 lượng dầu thô và gần 50% LNG qua Hormuz. Việc phong tỏa sẽ đẩy giá dầu tăng vọt, gây lạm phát và ảnh hưởng đến nền kinh tế phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu.
3. Nhật Bản và Hàn Quốc:
Nhật Bản nhập 90% và Hàn Quốc nhập 70% dầu mỏ từ Trung Đông qua Hormuz. Gián đoạn nguồn cung sẽ gây ra khủng hoảng năng lượng, tăng chi phí sản xuất và vận chuyển, đe dọa các nền kinh tế công nghiệp hóa.
4. Các nước châu Âu (EU):
EU phụ thuộc vào dầu và LNG từ Vịnh Ba Tư. Việc đóng eo biển sẽ làm giá năng lượng tăng vọt, gây lạm phát, làm gián đoạn chuỗi cung ứng và có thể dẫn đến suy thoái kinh tế.
5. Các nước xuất khẩu dầu vùng Vịnh (Ả Rập Xê Út, UAE, Iraq, Kuwait, Qatar):
Các quốc gia này gần như không có tuyến đường thay thế để xuất khẩu dầu nếu Hormuz bị phong tỏa. Doanh thu từ dầu mỏ, nguồn thu chính của họ, sẽ sụp đổ, gây bất ổn kinh tế nghiêm trọng. Qatar, nhà xuất khẩu LNG lớn, sẽ bị ảnh hưởng nặng vì không thể vận chuyển khí đốt.
6. Iran:
Dù là bên chủ động, Iran sẽ chịu thiệt hại nặng nề. Kinh tế Iran phụ thuộc vào xuất khẩu dầu (hơn 50% ngân sách nhà nước), chủ yếu qua Hormuz. Phong tỏa eo biển đồng nghĩa với việc tự cắt nguồn thu ngoại tệ, đẩy nền kinh tế vốn đã suy yếu do cấm vận vào khủng hoảng. Ngoài ra, hành động này có thể kích hoạt phản ứng quân sự từ Mỹ và đồng minh, gây rủi ro chiến lược lớn.
7. Các quốc gia Đông Nam Á:
Các nước như Việt Nam, Thái Lan, và Singapore, phụ thuộc vào dầu và khí đốt nhập khẩu, sẽ đối mặt với giá năng lượng tăng cao và gián đoạn chuỗi cung ứng, ảnh hưởng đến thương mại và sản xuất.
Các quốc gia có lợi (tiềm năng)
1. Nga:
Nga có thể hưởng lợi từ giá dầu tăng vọt do gián đoạn nguồn cung từ Hormuz. Doanh thu dầu mỏ tăng sẽ giúp Nga bù đắp thâm hụt ngân sách, hỗ trợ tài chính cho các hoạt động quân sự ở Ukraine và củng cố nền kinh tế đang chịu cấm vận. Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) dự đoán giá dầu có thể tăng lên 90-130 USD/thùng, thậm chí 300 USD/thùng trong kịch bản xấu nhất, mang lại lợi ích kinh tế lớn cho Nga.
2. Các nước xuất khẩu dầu ngoài Vịnh Ba Tư (như Mỹ, Canada, Na Uy):
Mỹ, với sản lượng dầu lớn và không phụ thuộc nhiều vào Hormuz, có thể hưởng lợi từ giá dầu tăng, thúc đẩy xuất khẩu dầu đá phiến. Canada và Na Uy cũng có thể tăng doanh thu từ xuất khẩu dầu sang các thị trường bị thiếu hụt, như châu Âu. Tuy nhiên, lợi ích này có thể bị hạn chế bởi áp lực lạm phát toàn cầu và chi phí vận chuyển tăng.
3. Các nước sản xuất dầu thay thế (như Venezuela, Nigeria):
Nếu nguồn cung từ Vịnh Ba Tư bị gián đoạn, các nước này có thể tăng xuất khẩu để đáp ứng nhu cầu, nhưng năng lực sản xuất hạn chế và cơ sở hạ tầng yếu có thể giới hạn lợi ích.
Nhận định chung
Bất lợi chiếm ưu thế: Hầu hết các quốc gia, đặc biệt là các nền kinh tế lớn phụ thuộc vào năng lượng (Trung Quốc, Ấn Độ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc) và các nước xuất khẩu dầu vùng Vịnh, sẽ chịu thiệt hại nặng nề do giá dầu tăng, lạm phát, và gián đoạn chuỗi cung ứng. Iran, dù có thể dùng việc đóng Hormuz như đòn bẩy chiến lược, sẽ tự gây hại nhiều hơn do phụ thuộc kinh tế vào xuất khẩu dầu.
Lợi ích hạn chế: Nga là nước hưởng lợi rõ ràng nhất nhờ giá dầu tăng, trong khi các nước xuất khẩu dầu ngoài Vịnh Ba Tư như Mỹ có thể có lợi ích ngắn hạn. Tuy nhiên, những lợi ích này bị lu mờ bởi nguy cơ suy thoái kinh tế toàn cầu và xung đột quân sự leo thang.
Việc Iran đóng Eo biển Hormuz, nếu xảy ra, sẽ là “con dao hai lưỡi”, gây thiệt hại cho chính Tehran và nhiều quốc gia hơn là mang lại lợi ích bền vững cho bất kỳ bên nào.
