Có những phiên nhìn bảng điện, người ta dễ buột miệng nói rằng: thị trường bị bán tháo nhưng nếu đọc chậm hơn một chút, bóc kỹ hơn một lớp, sẽ thấy có những lúc thị trường bị bán rất mạnh, nhưng chưa hẳn là “tháo” theo nghĩa tự do xả hàng bằng mọi giá. Nó là một trạng thái khác, khó chịu hơn, nguy hiểm hơn và cũng tinh vi hơn: bị ép bán trong điều kiện thanh khoản biến mất.
Đó là câu chuyện của những phiên mà đầu phiên, thị trường bị đè xuống rất mạnh. Phần lớn cổ phiếu bị phủ đỏ gần như ngay lập tức. Chỉ còn lại vài mã thuộc dòng dầu khí còn giữ được sắc xanh, phần vì bối cảnh địa chính trị, phần vì dòng tiền phòng thủ còn bám víu vào nơi có câu chuyện vĩ mô rõ nhất nhưng càng kéo dài, thị trường càng đi vào vùng rất nhạy cảm: bán giải chấp.
1. Khi thị trường bị bán mạnh, câu chuyện không còn là lời lỗ, mà là thu hồi vốn cho vay
Trong những giai đoạn như vậy, người nắm margin không còn là người chủ động quyết định số phận tài khoản của mình nữa. Khi tài khoản thủng ngưỡng, hệ thống bắt đầu ưu tiên một mục tiêu rất thực dụng: thu hồi vốn đã cho vay. Và từ đó, thị trường bước sang một trạng thái cực kỳ khó chịu. Nói cách khác, đây không còn là lúc người ta hỏi: “Cổ phiếu này tốt hay xấu?” Mà là lúc hệ thống hỏi: “Bán cái gì được để thu tiền về ngay?”
Đó là chỗ nhiều nhà đầu tư mới hay nhầm. Họ nhìn một vài cổ phiếu xanh, rồi nghĩ rằng dòng tiền đang vào bắt đáy có chọn lọc. Thực tế có khi không phải vậy. Thực tế có khi chỉ là: những mã đó chưa bị nghẽn thanh khoản, nên còn bán được.
2. Cổ phiếu nằm sàn hàng loạt thì không bán được, muốn thu hồi vốn chỉ còn cách bán những gì còn thanh khoản
Đây mới là chỗ cay đắng của thị trường. Khi số lượng cổ phiếu nằm giá sàn áp đảo, nghĩa là mất thanh khoản hoàn toàn. Không phải không muốn bán. Mà là không có người mua đủ can đảm xuống tiền. Bảng điện nhìn như còn giá, nhưng thực tế là một cái bảng treo giá vô nghĩa, vì hàng xếp dài mà tiền không vào. Trong tình huống đó, để có thể thu hồi vốn cho vay margin, hệ thống buộc phải làm điều rất quen thuộc trong khủng hoảng: mang những tài sản còn bán được ra bán trước.
Đó là lý do vì sao trong nhiều phiên, nhà đầu tư nhìn thấy một hiện tượng rất khó hiểu: những mã còn xanh đầu phiên, những nhóm vẫn còn thanh khoản, những cổ phiếu tưởng như có lực đỡ, …cuối cùng cũng bị kéo từ xanh về đỏ, thậm chí từ xanh mạnh sang sát sàn. Không phải vì tự nhiên doanh nghiệp xấu đi trong vài giờ mà vì trong cơn khát thanh khoản, cái gì còn bán được thì sẽ bị đem ra bán trước.
Hậu quả là bức tranh cuối phiên trở nên rất tàn nhẫn: ban đầu chỉ vài nhóm đỏ, nhưng càng về sau đỏ lan ra khắp, còn sắc xanh bị xóa dần như chưa từng tồn tại.
Đó là lý do tôi nói: thị trường “bán” nhưng chưa hẳn là “tháo” theo nghĩa truyền thống. Nó là một quá trình cưỡng bức tạo thanh khoản để thu hồi vốn.
3. Vì sao phải có tiếng nói trấn an? Không phải để cứu võ lâm, mà là để cứu chính thanh khoản của hệ thống
Trong một cơn biến loạn như vậy, tất nhiên sẽ phải có người lên tiếng. Tôi tạm gọi họ bằng hình ảnh dễ hiểu hơn: “Võ lâm minh chủ” – tức người đứng đầu những định chế cho vay lớn, hay “Trưởng môn phái” – tức người đứng đầu các sàn, các tổ chức môi giới, các hệ thống phân phối vốn.
Khi thanh khoản thị trường khô cạn, ai ở vị trí đó cũng phải lên tiếng trấn an. Không phải vì họ tự nhiên động lòng thương thiên hạ mà vì nếu họ không lên tiếng, không cố giữ niềm tin tối thiểu, không làm điều gì đó để tạo ra giao dịch, thì vốn cho vay margin không thu hồi được. Nói cho công bằng, đặt bản thân mình vào vị trí ấy, đa số chúng ta cũng sẽ làm vậy thôi.
Nếu anh là “Võ lâm minh chủ”, tiền của anh đang cho vay ngoài kia, cổ phiếu nằm sàn hàng loạt, bảng điện mất thanh khoản, anh có lên tiếng không?
Nếu anh là “Trưởng môn phái”, hàng trong kho của môn phái bị giam, đệ tử hoảng loạn, người vay bắt đầu vỡ đội hình, anh có phải phát tín hiệu trấn an không?
Hiểu được điều đó để bớt ngây thơ chứ không phải để cay độc.
4. Nhưng lên tiếng chưa chắc giải quyết được vấn đề, vì cốt lõi vẫn là phải tạo ra thanh khoản
Vấn đề nằm ở chỗ: nói để trấn an là một chuyện, tạo được thanh khoản lại là chuyện khác.
Kết quả ta đã thấy: dù có trấn an, cổ phiếu vẫn nằm sàn nhiều không đếm xuể. Điều đó có nghĩa là bài toán chưa được giải. Nếu anh là người đứng đầu hệ thống cho vay, hoặc người đứng đầu một định chế trung gian lớn, thì sau khi nói xong, anh sẽ phải đối diện ngay với câu hỏi tiếp theo:
Ngày mai lấy gì để tạo thanh khoản? Lấy gì để biến cổ phiếu từ vật trang trí trên bảng điện thành thứ có thể bán được để thu tiền?
Không làm được điều đó thì nguy cơ mất vốn là có thật cho nên bước tiếp theo chắc chắn sẽ không dừng ở lời nói. Họ sẽ phải nghĩ ra cách để: kéo một vài trụ, giữ một vài cụm ngành, tạo cảm giác có cầu, hoặc ít nhất là tạo ra một nhịp hồi đủ để hàng được sang tay. Đơn giản đó là logic của hệ thống trong một cơn co giật thanh khoản.
5. Hô hào bắt đáy mà không nhìn địa chính trị và vĩ mô là quá coi thường thị trường
Điều tôi thấy khó hiểu nhất lúc này là vẫn có quá nhiều người hô hào bắt đáy, nhưng lại không buồn nhìn ra ngoài cửa sổ xem thế giới đang xảy ra chuyện gì.
Về phân tích kỹ thuật, tín hiệu đã không đẹp:
RSI tháng đã cắt xuống đường Smooth MA, nghĩa là xung lực dài hạn đang yếu đi.
VN30 thực tế đã yếu sang tháng thứ ba, trong khi việc dùng VNINDEX để che phủ sự suy yếu ấy chỉ làm số đông chủ quan hơn.
Nói thẳng ra: thị trường đã yếu từ trong ruột, chỉ số tổng hợp chỉ làm cho nhiều người bớt đau về mặt cảm xúc, chứ không làm rủi ro biến mất. Còn về địa chính trị, đây không phải chuyện để xem như phim hành động. Nếu giả định căng thẳng với Iran bị đánh giá sai, thì nhà đầu tư cần tự hỏi một câu rất đời:
“Nếu anh là người kế vị vừa được đặt vào vị trí biểu tượng, trong khi cha mình vừa bị sát hại, anh sẽ làm gì để xứng với niềm tin của những tín đồ sẵn sàng tử vì đạo?”
“Nếu không phản ứng, quần chúng sẽ nghĩ gì về lãnh đạo? Nếu phản ứng, chuỗi leo thang sẽ đi đến đâu?”
Đó không còn là câu chuyện cảm xúc của vài cá nhân. Nó là bài toán danh dự, quyền lực, tính chính danh và phản ứng chuỗi và thị trường tài chính luôn sợ nhất những biến số mà logic chính trị mạnh hơn logic kinh tế. Bởi vậy, trong bối cảnh như hiện nay, dầu xanh không chỉ là dầu xanh. Nó là lời nhắc rằng: rủi ro đang ở rất gần cổng nhà của nhà đầu tư.
6. Kết luận: Thị trường đang bị ép bán để tạo thanh khoản, chứ chưa hẳn là hoảng loạn tự nhiên
Tôi muốn chốt lại rất rõ: Thị trường đang bị bán mạnh nhưng không phải toàn bộ là bán tháo tự nhiên do đám đông tự phát. Một phần lớn là bán cưỡng bức để thu hồi vốn cho vay. Khi hàng nằm sàn không thanh khoản, hệ thống buộc phải bán những gì còn bán được. Vì vậy, những mã xanh cuối cùng cũng bị lôi ra bán, và bảng điện chuyển từ lác đác đỏ sang đỏ toàn diện.
Trong bối cảnh này, nhà đầu tư cá nhân cần bớt lãng mạn với ý tưởng “bắt đáy anh hùng”. Muốn xuống tiền, phải hiểu: ai đang bán, họ bán vì gì, và điều gì mới khiến thanh khoản quay lại. Thị trường lúc này không thiếu người dũng cảm nó thiếu người đọc đúng bản chất vấn đề.
Miễn trừ trách nhiệm:
Bài viết này là góc nhìn phân tích cấu trúc thị trường, cơ chế thanh khoản và tâm lý vận hành trong những phiên giảm mạnh. Nội dung không nhằm khuyến nghị mua bán bất kỳ tài sản tài chính nào. Mọi quyết định đầu tư là trách nhiệm của từng cá nhân, cần được cân nhắc trên cơ sở quản trị rủi ro, phân tích kỹ thuật và bối cảnh vĩ mô – địa chính trị đầy đủ.

Link:
https://www.facebook.com/share/p/1JypRvbFXH/
Phan Lê Thanh Toàn
Nhà cố vấn già
#Nhacovangia