Có một bạn nhắn cho tôi. Tôi đọc rất chậm. Bạn xin một lời khuyên, không phải vì tham, mà vì bạn bắt đầu sợ chính mình. Bạn kể rằng thời gian gần đây có tham gia phái sinh vàng/bạc/dầu. Ban đầu khá thuận lợi, mỗi ngày kiếm 50–100–150 USD. Con số ấy nghe nhỏ với người ngoài, nhưng với người mới, nó giống như một cánh cửa vừa mở ra: “À, hoá ra kiếm tiền cũng dễ.” Nhưng chỉ sau một tuần, bạn bắt đầu rơi vào một trạng thái rất quen thuộc với người đã từng chạm vào phái sinh: sáng mở mắt phải mở điện thoại, cả ngày cứ nghĩ đến lệnh, thỉnh thoảng không kỷ luật thì thua, thua xong lại muốn gỡ, dừng thì tiếc, mà tiếp thì thấy sức khỏe và công việc không ổn
Bạn viết một câu mà tôi cho rằng người tỉnh mới dám thừa nhận: “Trong lòng em cũng tự nhủ dừng lại, nhưng dường như có điều gì đó thúc giục em tiếp tục… em cảm thấy không ổn.” Đó là câu nói của một người đang đứng ở ranh giới: một bước là học được bài học lớn, một bước là trượt vào vòng xoáy.
Tôi trả lời rất ngắn, vì lúc này nói dài là thừa
Tôi nói:
“Tạm ngưng lại đã. Em đang bị cuốn vào dòng xoáy tài sản rồi.”
Rồi tôi nhắc bạn ấy một điều mà người trưởng thành trong nghề nào cũng hiểu: “Kiếm tiền cả đời và làm việc của bác sĩ mà kiếm tiền, chứ không phải mang giao dịch ra làm xao lãng công việc và ảnh hưởng đến cuộc sống.”
Tôi gọi bạn ấy là “Dr” không phải vì đẹp miệng mà vì tôi biết: nghề bác sĩ không cho phép sự mất tập trung. Một phút tâm trí để ở thị trường, đôi khi là một phút thiếu an toàn cho bệnh nhân – và cho chính lương tâm nghề nghiệp.
PHÂN TÍCH TÌNH HUỐNG: ĐÂY KHÔNG PHẢI “HAM” – ĐÂY LÀ “CƠ CHẾ NGHIỆN”
Nhiều người nhìn vào sẽ bảo: “ham” nhưng gọi như vậy là đơn giản hóa quá mức. Phái sinh tạo ra một cơ chế rất đặc biệt: phần thưởng nhanh. Thắng nhanh, não trạng “được thưởng” nhanh. Được thưởng nhanh, muốn lặp lại. Lặp lại, bắt đầu lệ thuộc. Lệ thuộc, mất kỷ luật. Mất kỷ luật, thua. Thua, muốn gỡ để xoa dịu nỗi đau. Gỡ được, nghiện sâu hơn. Gỡ không được, đau sâu hơn. Và cái đáng sợ nhất là: khi bạn biết mình không ổn, nhưng vẫn bị một lực vô hình kéo đi. Đó chính là thứ tôi gọi là “vòng xoáy tài sản.”
Vì sao tôi ví phái sinh giống “kháng sinh liều cao”?
Tôi nói:
“Phái sinh giống dùng kháng sinh liều cao: cắt viêm nhanh, nhưng tác dụng phụ không thể lường hết.” Một liều kháng sinh mạnh có thể làm bạn “đỡ” rất nhanh. Nhưng nếu dùng sai, dùng quá liều, dùng liên tục… thì: gan thận bị ảnh hưởng, cơ thể suy, hệ miễn dịch rối, bệnh chưa khỏi đã mang thêm bệnh khác
Phái sinh cũng vậy.
Nó có thể giúp bạn kiếm tiền nhanh, nhưng tác dụng phụ không nằm ở tài khoản trước tiên, mà nằm ở: tim mạch, bao tử, giấc ngủ, thần kinh và cuối cùng là chất lượng đời sống
Đến khi “đau”, điều trị rất khó. Vì cái đau này không phải đau một chỗ – nó là đau cả hệ thống.
LỜI KHUYÊN: KHÔNG PHẢI TƯ VẤN MUA BÁN – MÀ LÀ CỨU NGƯỜI KHỎI CHÍNH MÌNH
Tôi không hỏi: bạn đánh khung nào, entry đâu, stoploss ra sao. Vì lúc này vấn đề không phải kỹ thuật. Vấn đề là con người.
Tôi nói rõ: tạm ngưng dùng tiền thật, nghỉ ngơi để cân bằng, quay lại bằng demo và volume nhỏ sau khi ổn định. Chậm lại không phải thua. Chậm lại là để còn đường dài.
Người trẻ còn đường dài – nhưng đường dài cần bản lĩnh
Bạn ấy nghe xong nói: “Em biết đó là vòng xoáy… em bình tĩnh hơn.”
Tôi mừng vì trên thị trường này, hiếm nhất không phải người thắng. Hiếm nhất là người biết dừng đúng lúc.
Tôi nhắc thêm:
“Các bạn còn trẻ, đường còn dài mà dài thì cần bản lĩnh và sự bền bỉ. Cái nghề này dễ hỏng tim mạch và đau bao tử, khi đau là rất khó điều trị.” Nói vậy không phải để dọa mà để người trẻ hiểu: thắng vài lệnh không quan trọng bằng sống sót nhiều năm.
VÀ XIN NÓI RÕ: MENTOR CHỈ CÓ THỂ CÔNG TÂM KHI KHÔNG CÓ LỢI ÍCH VỚI SÀN
Đây là phần tôi luôn phải nói kỹ, vì nó quyết định sự tử tế của nghề.
Một nhà coach/mentor chỉ có thể làm đúng vai khi: không ăn hoa hồng theo khối lượng giao dịch, không có mã giới thiệu (referral), không copy trade để lấy phí, không phụ thuộc vào việc học viên “đánh nhiều” để mình “có lợi”. Bởi vì khi bạn có lợi ích gắn với tần suất giao dịch của người khác, bạn rất khó: khuyên họ dừng lại, khuyên họ giảm volume, khuyên họ nghỉ ngơi, khuyên họ quay lại demo Vì dừng lại là… bạn mất lợi.
Cho nên, cái “khác biệt” của một hệ sinh thái tử tế không nằm ở lời nói hay, mà nằm ở cấu trúc lợi ích: Khi không đặt lợi nhuận từ nhà giao dịch lên hàng đầu thì mới có thể mentor một cách công tâm. Tư duy “phi lợi nhuận” ở đây không phải khẩu hiệu. Nó là điều kiện để giữ đạo đức nghề nghiệp.
CHIA SẺ:
Tôi kể câu chuyện này với sự cảm thông, vì tôi biết ai trong chúng ta cũng có thể yếu ở một thời điểm nào đó. Nếu bạn đang: thấy mình mở mắt là nhìn bảng điện, thấy mình thua là muốn gỡ, thấy mình dừng lại thì tiếc, thấy người thân bắt đầu xa mình vì sự căng thẳng
Xin bạn đừng xấu hổ. Chỉ cần bạn dám nói: “Tôi không ổn.” là bạn đã đi trước rất nhiều người. Tiền có thể kiếm cả đời nhưng sức khỏe, nghề nghiệp, gia đình và bình yên… mất rồi rất khó lấy lại.
Trân trọng,
Phan Lê Thanh Toàn
Nhà cố vấn già
#Nhacovangia