Dưới đây là phân tích trung lập và đầy đủ, theo từng bước phương pháp luận của chúng tôi, dựa trên bài TS. Cấn Văn Lực: Phát hành tiền số sẽ giúp giảm lạm phát và các yếu tố bạn nêu (giá tiêu dùng, giá dầu nhập khẩu, lạm phát nội – ngoại lực, tiền mặt/nhập khẩu v.v.). Nội dung tóm lược từ bài báo (NguoiQuansat) được trích dẫn và kiểm chứng từ nguồn tin tổng hợp.
Link:
https://nguoiquansat.vn/ts-can-van-luc-phat-hanh-tien-so…
1. Tóm tắt điều hành
Chuyên gia kinh tế TS. Cấn Văn Lực nhìn nhận áp lực lạm phát Việt Nam 2026 có thể lớn hơn so với 2025 do các yếu tố cả nội sinh và ngoại sinh. Ông đề xuất phát hành tiền số như một công cụ cải thiện vòng quay tiền bằng giảm chi phí giao dịch, nâng cao hiệu quả thanh toán mà không gia tăng cung tiền thực tế. Theo ông, cải thiện vòng quay tiền có thể giúp giảm áp lực lạm phát nếu lượng tiền không tăng thêm. Tuy nhiên, nếu điều hành thiếu linh hoạt trong bối cảnh đầu tư công mạnh và tăng trưởng cao, lạm phát có thể tiệm cận mức ~4,5%. Ông phân tích lạm phát năm qua phụ thuộc nhiều vào cấu phần dịch vụ – nhà ở – thực phẩm và cho rằng các đòn bẩy tài chính – tiền tệ cần điều chỉnh phù hợp.
2. “Bảng điểm nhanh” các yếu tố lạm phát (Nội – Ngoại nhân)
Nội sinh (Domestic)
• CPI 2025: nhóm dịch vụ y tế, nhà ở-vật liệu xây dựng và lương thực – thực phẩm là các yếu tố chính làm CPI tăng.
• Vòng quay tiền thấp (0,65 lần) – dù cung money (M2) và tín dụng tăng, tiền không “đi vào tiêu dùng sản xuất” nhanh.
• Chi phí giao dịch cao và “mắc kẹt” tài sản làm giảm hiệu quả lưu thông tiền.
Ngoại nhân (Imported inflation)
• Lạm phát chịu áp lực từ giá dầu thế giới, các yếu tố đầu vào nhập khẩu, và biến động tỷ giá – tuy mức độ hiện tại được đánh giá tương đối kiểm soát.
• Giá nhập khẩu tăng thấp hơn giá xuất khẩu, giúp “hạ nhiệt” một phần lạm phát năm trước.
3. Điểm sáng – điểm nghẽn trong phân tích lạm phát
Điểm sáng
• Phát hành tiền số và thanh toán số được TS. Cấn Văn Lực đánh giá là giải pháp tiềm năng để giảm chi phí giao dịch, giảm ma sát thanh toán và cải thiện vòng quay tiền, mà không trực tiếp làm tăng tổng cung tiền trong nền kinh tế.
• Áp lực ngoại sinh như giá dầu, nếu tiếp tục giảm như dự báo cơ bản, giúp giảm chi phí sản xuất – vận tải, qua đó hỗ trợ ổn định giá cả.
• Nhận thức phân tích rõ ràng hơn về đóng góp của từng nhóm hàng vào CPI, giúp hoạch định chính sách nhắm đúng nhóm mục tiêu.
Điểm nghẽn
• Vòng quay tiền thấp cho thấy cung tiền đã tăng nhưng tiền được giữ lại ở tài sản (như vàng, bất động sản, tài sản tài chính), không đi vào tiêu dùng/đầu tư sản xuất – vấn đề này có thể làm giảm hiệu quả điều hành chính sách tiền tệ.
• Việc tiền mặt vẫn được ưu tiên trong các thanh toán nhỏ (như bạn nêu, chủ quán khuyến khích trả tiền mặt) phản ánh sự bất cập về chính sách thanh toán số – chuyển khoản – chi phí thực tế tại các cấp kinh doanh nhỏ lẻ, làm giảm tác động mong muốn của thanh toán số.
• Các yếu tố lạm phát nhập khẩu tiềm ẩn (như giá nguyên vật liệu tăng, giá dầu tăng trở lại) vẫn là rủi ro chưa được giải quyết triệt để.
4. Phân tích rủi ro & cảnh báo sớm
Áp lực lạm phát nội sinh
• Giá dịch vụ và chi phí nhà ở – vật liệu xây dựng tăng cao: Đây là nhóm chiếm tỷ trọng lớn và “lan tỏa” đến nhiều ngành dịch vụ khác.
• Tiền lưu thông kém → có thể làm CPI tăng bất thường nếu dòng tiền chuyển từ tài sản sang tiêu dùng hàng hóa trong tương lai.
Áp lực lạm phát ngoại sinh
• Giá dầu hay nguyên vật liệu toàn cầu có thể đảo chiều, đặc biệt nếu chính sách tiền tệ toàn cầu nới lỏng (tăng tiền) hoặc các sự kiện địa chính trị làm đứt gãy chuỗi cung ứng → dẫn đến lạm phát nhập khẩu.
Rủi ro điều hành
• Nếu phát hành tiền số không đi kèm khung pháp lý và vận hành thực tế hiệu quả, thì tác dụng giảm chi phí giao dịch có thể không hiện thực hóa đúng như mong muốn – dẫn đến tiền tệ quay lại các kênh tài sản thay vì sản xuất – tiêu dùng.
5. Hàm ý chính sách
Chính sách tiền tệ
• Cân bằng linh hoạt giữa kiểm soát cung tiền và khuyến khích lưu thông tiền: Cung tiền tăng mà vòng quay thấp có thể dẫn tới phá vỡ mục tiêu kiểm soát CPI nếu tiền dự trữ “trở lại lưu thông”.
• Thúc đẩy thanh toán số một cách đồng bộ: từ công nghệ đến hoàn thiện khung pháp lý để giảm thanh toán tiền mặt, tăng tính minh bạch, giảm chi phí giao dịch.
Chính sách giá cả – thị trường
• Cần theo dõi nhóm dịch vụ, nhà ở, vật liệu xây dựng để đánh giá “áp lực chi phí đầu vào” và thiết kế các biện pháp kìm giá theo chu kỳ.
• Nâng cao hiệu quả chiến lược phòng ngừa lạm phát ngoại sinh thông qua quản lý nhập khẩu, dự báo giá dầu và nguyên liệu.
Chính sách tiền số
• Việc thúc đẩy phát hành tiền số/ưu tiên thanh toán số phải đi kèm với: khung pháp lý rõ ràng, lộ trình chuyển đổi kỹ thuật cho các doanh nghiệp nhỏ/vừa và hộ kinh doanh, quản lý bảo vệ người dùng/nhà cung cấp dịch vụ tài chính để hạn chế rủi ro hệ thống.
6. Những yếu tố đã nêu cần theo dõi liên tục
Giá tiêu dùng cục bộ
• Việc tăng giá thực phẩm, dịch vụ nhỏ (giá ăn sáng tăng một vài nghìn) phản ánh mặt bằng giá mới – một phần của áp lực chi phí đầu vào. Khi cộng dồn trong rổ CPI, các thay đổi nhỏ từng phần có thể “kéo lạm phát lên”. Đây là hiện tượng hết sức thực tế, cần được giám sát xuyên suốt từng bản CPI tháng
Lương tăng và chi phí doanh nghiệp
• Khi lương tăng nhưng chi phí (như nguyên vật liệu, năng lượng) cũng tăng, doanh nghiệp thường đẩy chi phí này vào giá bán, làm CPI tăng. Đây là áp lực lạm phát chi phí (cost-push inflation).
Thanh toán tiền mặt và tổ chức thị trường
• Thanh toán tiền mặt nhiều ở các cấp nhỏ lẻ là yếu tố kìm hãm hiệu quả của chính sách tiền tệ số và có thể làm CPI khó kiểm soát nếu không có giải pháp thay thế.
Giá dầu và lạm phát nhập khẩu
• Nếu giá dầu/nguồn nguyên liệu nhập khẩu quay ngược tăng mạnh, Việt Nam có thể chịu nhập khẩu lạm phát, tức CPI nội địa bị kéo theo bởi chi phí đầu vào tăng.
TÓM LẠI
• Bài viết của TS. Cấn Văn Lực nhìn nhận cả áp lực nội sinh và ngoại sinh đối với lạm phát, trong đó có khả năng CPI 2026 tăng lên ~4,5% nếu không điều hành chặt chẽ.
• Phát hành tiền số/đẩy mạnh thanh toán số được nêu như một cách cải thiện vòng quay tiền mà không làm tăng cung tiền, từ đó giảm chi phí giao dịch và giảm áp lực lạm phát tổng thể.
• Tuy nhiên, để nhận định này thực sự thực tế, cần theo dõi thêm diễn biến giá tiêu dùng, giá dầu và nguyên vật liệu nhập khẩu, vòng quay tiền, tiền mặt vs thanh toán số và cách thức vận hành chính sách tiền số trong các báo cáo PMI/giai đoạn tới.
Phan Lê Thanh Toàn
Nhà cố vấn già
#Nhacovangia