Câu của ông Tập trong Thông điệp Năm mới 2026 (“thống nhất… không thể ngăn cản / unstoppable”) trước hết là một thông điệp chính trị – chủ quyền mang tính “định chuẩn” (năm nào cũng phải nhắc), nhưng bối cảnh đi kèm khiến thị trường và giới vĩ mô không thể coi nó chỉ là lời nói xã giao: Trung Quốc vừa kết thúc một đợt diễn tập/hoạt động quân sự quanh Đài Loan, và phía Đài Bắc cũng công khai nâng cấp tư duy phòng thủ – ngân sách – răn đe.
Dưới đây là cách tôi đánh giá theo khung “ý chí – năng lực – thời cơ – chi phí”.
1) “Đánh trong 2026” hay “dọa để định hình” – xác suất nào hợp lý?
Khả năng 1: Chủ yếu là thông điệp chủ quyền + quản trị tâm lý trong nước (xác suất cao)
Bài chúc năm mới là nơi Bắc Kinh “đóng dấu” 3 thứ: chính danh lịch sử, mục tiêu thống nhất, và kỷ luật hệ thống. Đây là “neo” cho dư luận trong nước và cho bộ máy. Nếu chỉ nhìn câu chữ thì năm nào cũng có. Điểm khác là năm nay đi kèm hoạt động quân sự, nên tính răn đe tăng.
Khả năng 2: Tăng cường “xám” (grey-zone): áp lực quân sự – pháp lý – kinh tế (xác suất cao)
Kịch bản đáng chú ý nhất với 2026 thường không phải “đổ bộ tổng lực” ngay, mà là: Tăng cường diễn tập, tuần tra, bay/đi biển áp sát, tạo trạng thái “bình thường mới”. Ép tâm lý/niềm tin, làm xói mòn năng lực huy động của Đài Loan và khiến doanh nghiệp – người dân tự điều chỉnh hành vi. Các phương án phong tỏa từng phần / kiểm soát tuyến hàng hải là dạng rủi ro mà nhiều nghiên cứu an ninh coi là “khả thi hơn” so với xâm lược tổng lực.
Khả năng 3: Hành động quân sự quy mô lớn (kiểu “thu hồi” trong năm 2026) (xác suất thấp hơn, nhưng không thể loại trừ) vì chi phí quân sự vs kinh tế vs trừng phạt vs đứt chuỗi cung ứng vs rủi ro can dự của Mỹ và đồng minh là cực lớn. Rủi ro thất bại hoặc sa lầy sẽ là “rủi ro chế độ” (regime risk), không chỉ rủi ro chiến dịch.
Nói ngắn gọn: 2026 có thể là năm áp lực tăng mạnh, nhưng “đánh để thu hồi” là kịch bản đắt và nhiều ẩn số, nên thường không phải lựa chọn đầu tiên nếu chưa có “điều kiện chín”.
2) Yếu tố Thái Lan vs Campuchia có làm Trung Quốc “đánh Đài Loan” dễ hơn không?
Bạn đặt đúng bài toán: khu vực đang nhiễu, liệu Trung Quốc lợi dụng “khói mù” hay bị kéo vào việc khác?
Thực tế bối cảnh Thái–Campuchia (cuối 2025 sang đầu 2026)
Xung đột biên giới Thái Lan – Campuchia đã leo thang nghiêm trọng, gây thương vong lớn và di tản quy mô lớn; sau đó mới có ceasefire và Trung Quốc đóng vai trò ngoại giao/hòa giải trong các cuộc gặp tại Vân Nam. Nghĩa là: Bắc Kinh không muốn ASEAN hỗn loạn kéo dài, vì điều đó làm xấu hình ảnh “ổn định – phát triển”, và làm khó cho thương mại/đầu tư.
Tác động lên bài toán Đài Loan: hai chiều, nhưng không phải “đòn bẩy” trực tiếp
Chiều A có thể “có lợi” cho Bắc Kinh (nhưng giới hạn):
Khi ASEAN bận xử lý xung đột nội khối, năng lực tập trung vào Đài Loan có thể phân tán; truyền thông quốc tế cũng bị chia lửa. Bắc Kinh có thể tận dụng vai trò “người dàn xếp” để củng cố ảnh hưởng khu vực.
Chiều B lại có thể “bất lợi” nếu Bắc Kinh muốn leo thang Đài Loan:
Nếu Trung Quốc vừa “đứng ra hòa giải” ở Thái–Cam, rồi lại leo thang mạnh ở eo biển Đài Loan, hình ảnh “ổn định khu vực” sẽ tự mâu thuẫn, khiến các nước ASEAN nghiêng hơn về cân bằng/đối trọng. Rủi ro “đồng thời nhiều mặt trận” (multi-front risk): Đài Loan là ván cờ lớn; Bắc Kinh thường muốn môi trường xung quanh tương đối kiểm soát được trước khi làm điều gì đó cực đoan.
Kết luận: Thái–Campuchia là nhiễu số, có thể tạo “màn khói” truyền thông, nhưng không phải điều kiện quyết định cho việc Trung Quốc hành động quân sự lớn với Đài Loan. Nó ảnh hưởng “khí hậu khu vực”, chứ không thay thế được “điều kiện tác chiến và tính toán can dự của Mỹ và đồng minh”.
3) Vậy câu “unstoppable” nên đọc thế nào cho đúng?
Hãy đọc theo 3 lớp:
Lớp chính trị nội bộ: củng cố tính chính danh và mục tiêu lịch sử.
Lớp răn đe đối ngoại: đi kèm diễn tập và thông điệp phản ứng với lập trường của lãnh đạo Đài Loan.
Lớp điều hướng thị trường: phát tín hiệu rằng cạnh tranh sẽ kéo dài; các chủ đề như công nghệ lõi, chuỗi cung ứng, an ninh năng lượng, quốc phòng sẽ tiếp tục là ưu tiên (tức là “dòng tiền chính sách” sẽ chảy theo trục đó).
4) Checklist theo dõi 2026: dấu hiệu nào là “nguy cơ tăng thật”?
Nếu trong 2026 bạn thấy đồng thời nhiều dấu hiệu dưới đây, mức rủi ro tăng rõ:
Từ diễn tập sang “thiết lập chế độ kiểm soát”: kiểm tra/kiểm soát hàng hải, vùng cấm, luật lệ/điều lệnh mới trên thực địa (không chỉ tập trận).
Tập trung hậu cần – dự trữ – huy động có tính “chiến dịch dài ngày”, không phải hoạt động phô trương.
Động thái chính trị–ngoại giao: thay đổi mức cam kết/can dự của Mỹ và đồng minh, hoặc sự cố làm thay đổi “tính toán đỏ–đen”.
Kết luận ngắn gọn
Tôi nghiêng về đánh giá: 2026 là năm tăng áp lực, tăng “xám”, tăng răn đe; còn “tấn công để thu hồi” là kịch bản xác suất thấp hơn nhưng phải theo dõi vì chi phí–lợi ích có thể thay đổi theo sự kiện.
Xung đột Thái–Campuchia làm khu vực nhiễu, nhưng không phải “cái cớ đủ” để suy ra Trung Quốc sẽ đánh Đài Loan; Bắc Kinh còn đang dùng vai trò ngoại giao để ổn định tình hình đó.
Nguồn:
https://apnews.com/…/taiwan-lai-chingte-china-military…
https://www.aljazeera.com/…/chinas-xi-says…
https://www.csis.org/…/lights-out-wargaming-blockade…
https://www.reuters.com/…/thailand-cambodia-sign…/…
Phan Lê Thanh Toàn
Nhà cố vấn già
#Nhacovangia