Sau khi tôi coach xong 7 phần về chu kỳ kinh tế – điều hành tiền tệ – lãi suất – cung tiền – tâm lý thị trường, có một điều khiến tôi trăn trở: Nhiều bạn học rất chăm, ghi chép đầy đủ, hỏi rất nhiều… nhưng cách tiêu tiền, cách sống, cách phòng thủ tài chính — không đổi.
Và đó là lý do tôi nói câu này, nghe thì nghiêm nhưng là lời thật lòng:
“Học xong chu kỳ kinh tế mà không thay đổi tư duy để cần kiệm nghĩa là chưa hiểu, chưa thấm mất rồi: Chữ thầy, trả thầy.”
1. Chu kỳ kinh tế không phải là lý thuyết để nói cho hay
Nó không dùng để: khoe hiểu biết, tranh luận với bạn bè, hay để “cảm thấy mình thông minh hơn” và hay ho trên mạng xã hội.
Chu kỳ kinh tế dùng để sống sót. Để biết lúc nào cần giảm rủi ro. Lúc nào phải giữ tiền mặt. Lúc nào phải tiêu ít lại. Lúc nào phải chuẩn bị trước cho pha suy yếu. Nếu học xong mà hành vi tài chính vẫn như cũ: tiêu bao nhiêu cũng thấy “bình thường”, không có quỹ dự phòng, không biết gom tiền khi thị trường bước vào giai đoạn xấu, sống kiểu “tháng nào hay tháng đó”, thì nghĩa là: kiến thức còn nằm trên giấy, trong slides và trên clips, chưa đi vào trong máu của bạn.
2. Người hiểu chu kỳ sẽ tự động sống cần kiệm
Người hiểu vĩ mô thật sự không khoe hiểu biết. Họ âm thầm thay đổi cách sống: Bớt tiêu thừa, bớt phung phí, bớt mua sắm theo cảm xúc, giữ biên an toàn cho gia đình, chuẩn bị tiền mặt khi thị trường vẫn còn hưng phấn. Họ hiểu rằng: Khi tiền rẻ, rủi ro tiềm ẩn tăng. Khi lạm phát cao, siết tín dụng không sớm thì muộn. Khi doanh nghiệp khó khăn, thất nghiệp sẽ tăng. Khi mọi người vui vẻ, nguy hiểm đang đến gần. Khi tài sản rẻ, đó là cơ hội của người biết phòng thủ từ trước.
Người không hiểu chu kỳ sống như… nền kinh tế luôn ở pha tăng trưởng nhưng người hiểu chu kỳ biết rằng lịch sử lúc nào cũng lặp lại.
3. “Chữ thầy, trả thầy” – không phải trả bằng tiền.
Trả bằng cái gì?
Bằng sự trưởng thành. Bằng cách bạn đối xử với tiền. Bằng kỷ luật, tỉnh táo và sự thay đổi tư duy.
Tôi không cần ai trả ơn. Tôi không cần ai tung hô. Tôi càng không cần bạn phải nói những lời hoa mỹ.
Cái tôi mong nhất là: Bạn biết lo cho tương lai của mình, bạn sống tỉnh táo hơn, bạn cẩn thận hơn trong pha suy yếu, bạn không để người thân phải chịu hậu quả từ sự bốc đồng và vô kỷ luật của mình. Đó mới là cách bạn trả lại chữ nghĩa đã học.
4. Học để thay đổi – không thay đổi thì chẳng gọi là học
Học mà: thái độ không đổi, cách tiêu tiền không đổi, cách phòng thủ không đổi, cách chuẩn bị không đổi, thì bạn chỉ “biết thêm kiến thức”, chứ không lớn thêm chút nào.
Người hiểu chu kỳ thì: chi tiêu có kỷ luật, dự phòng cao hơn, tự bảo vệ bản thân, không theo phong trào, không mạo hiểm vô nghĩa, biết khi nào phải sống chậm lại, biết khi nào phải dừng tiêu, biết khi nào phải gom tiền cho cơ hội 10 năm có 1
Còn nếu bạn học xong mà vẫn “thích gì làm nấy”, thì chu kỳ sau bạn lại trả giá lớn hơn.
5. Lời ngay, chối tai
Tôi không nghiêm để làm bạn sợ. Tôi nghiêm vì: Tôi thấy nhiều người rất dễ tổn thương chỉ vì không hiểu tiền tệ vận hành ra sao, tôi chứng kiến quá nhiều gia đình bị cuốn vào khủng hoảng tài chính vì tiêu xài buông thả đúng vào pha xấu của chu kỳ, và tôi không muốn bạn trở thành một phần của câu chuyện đó.
Học chu kỳ kinh tế để hiểu về chính mình.
Để biết: khi nào nên mạnh, khi nào cần yếu, khi nào nên chi, khi nào nên giữ.
Nếu học xong mà bạn không thay đổi tư duy để cần kiệm, thì chu kỳ không giúp được bạn.
Tôi cũng không. Bạn phải tự cứu lấy mình trước.
6. Chia sẻ:
Học là một chuyện. Thấm và thay đổi là chuyện khác. Nếu bạn thực sự muốn đi đường dài, muốn ổn định tài chính, muốn tự do trong cách sống, muốn tránh các sai lầm mà đời người nào cũng gặp… thì hãy nhớ câu này:
“Học xong chu kỳ kinh tế mà không thay đổi tư duy để cần kiệm nghĩa là chưa hiểu, chưa thấm.”
“Chữ thầy — trả thầy.”
Trả bằng cách bạn trở thành một phiên bản tốt hơn của chính mình.
Phan Lê Thanh Toàn
Nhà cố vấn già