“170.000 tỷ tiền mặt” – tiền đang ở đâu mà thanh khoản chứng khoán lại… hẻo?”
Khi soi nhanh VIC, GAS, MWG, DGC, GVR…, chúng ta thấy hơn 170.000 tỷ đồng tiền mặt và tiền gửi tại các tổ chức tài chính.
Nhiều nhà đầu tư hay thắc mắc:
“Tiền trong nền kinh tế nhiều vậy, sao chứng khoán thanh khoản vẫn kém?
Sao chưa thấy ‘tiền tươi thóc thật’ vào nâng VNINDEX?”
Muốn hiểu, ta phải trả lời một câu hỏi đơn giản mà rất ít người chịu nghĩ cho kỹ:
Tiền đang nằm trong túi ai, và họ muốn làm gì với nó?
1. Tiền đang nằm ở đâu?
170.000 tỷ này không nằm trong tài khoản chứng khoán của nhà đầu tư cá nhân, mà nằm: Trên bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp lớn (VIC, GAS, MWG, DGC, GVR…) dưới dạng: tiền mặt, tiền gửi có kỳ hạn tại ngân hàng, tiền gửi tại các tổ chức tài chính
Nói nôm na:
Tiền nằm ở két doanh nghiệp, không nằm ở tài khoản của mấy anh trader.
Vậy là ta hiểu điều đầu tiên:
Tiền trong nền kinh tế nhiều ≠ tiền sẵn sàng đổ vào mua cổ phiếu.
2. Doanh nghiệp trữ tiền để làm gì?
Doanh nghiệp lớn không trữ tiền để… chơi chứng khoán.
Họ trữ tiền để: Chuẩn bị cho các dự án lớn, dài hạn, mở rộng nhà máy, kho bãi, logistics, mở chuỗi, cải tạo hệ thống, chuyển đổi số, đầu tư năng lượng, hạ tầng, bất động sản khu công nghiệp… duy trì vùng đệm an toàn khi: kinh tế có thể chậm lại, biên lợi nhuận giảm, lãi suất / chi phí vốn biến động, hay chủ động đợi cơ hội M&A khi những doanh nghiệp yếu hơn phải bán rẻ.
Doanh nghiệp nghĩ theo kiểu: “Bây giờ tiền còn rẻ, còn kiếm được, thì trữ lại. Khi kinh tế yếu đi, tài sản rẻ đi, lúc đó tiền mặt mới là vua.”
Họ đi trước nhà đầu tư cá nhân một pha của chu kỳ.
3. Vì sao trái phiếu lại hút tiền khỏi chứng khoán?
Để trữ được nhiều tiền, doanh nghiệp làm gì?
Phát hành trái phiếu, vay dài hạn, gọi vốn qua kênh nợ.
Tiền từ đâu chảy vào trái phiếu?
Từ cá nhân có tiền nhàn rỗi (đáng lẽ có thể mua cổ phiếu). Từ tổ chức tài chính, quỹ, ngân hàng (đáng lẽ có thể phân bổ vào các tài sản khác)
Khi nhà đầu tư/định chế: Mua trái phiếu doanh nghiệp, gửi tiền vào ngân hàng, để ngân hàng lại mua trái phiếu / cho doanh nghiệp vay, tiền chảy từ túi người dân / tổ chức tài chính, vào doanh nghiệp, nằm im trong két.
Kết quả:
Dòng tiền dành cho giao dịch cổ phiếu trên sàn giảm đi. Thanh khoản trên bảng điện mọc rễ: nhìn chán, ít nhịp “đánh đấm”
Tiền không biến mất. Tiền chỉ chuyển từ “tài khoản chứng khoán” sang “bảng cân đối doanh nghiệp”.
4. Vì sao “tiền nhiều” mà VNINDEX vẫn ì ạch?
Đây là chỗ nhiều nhà đầu tư hiểu nhầm:
Họ nghĩ:
“Kinh tế phục hồi, doanh nghiệp lời nhiều, tiền nhiều, chắc chắn chứng khoán phải bùng nổ.” Nhưng thực tế: Doanh nghiệp ưu tiên an toàn & dự án thật hơn là… mua cổ phiếu trên sàn
Các định chế tài chính ưu tiên: Trái phiếu. Cho vay có tài sản đảm bảo. Gửi liên ngân hàng hơn là “all-in” cổ phiếu.
Nhà đầu tư cá nhân, sau vài chu kỳ bị “úp bô”, cũng dè dặt hơn, không còn tâm lý “cứ có tiền là phải đẩy hết vào sàn”. Nên ta mới có nghịch lý: BCTC nhiều doanh nghiệp đầy tiền mặt nhưng thanh khoản thị trường vẫn èo uột không phải vì không có tiền, mà vì tiền không thuộc về nhóm thích “đánh bạc trên bảng điện” nữa.
5. Nhà đầu tư nên rút ra điều gì?
(a) Đừng chỉ nhìn “vĩ mô tốt, doanh nghiệp nhiều tiền” rồi mặc định chứng khoán sẽ bùng nổ
Hãy hỏi:
Tiền đó được dùng cho hoạt động sản xuất kinh doanh hay để… đánh sóng cổ phiếu? Doanh nghiệp trữ tiền để Mở rộng làm ăn thật Hay chỉ “make-up” bảng cân đối?
(b) Hãy quan sát: tiền đang chuyển dịch qua đâu
Một vài gợi ý để quan sát: Quy mô trái phiếu doanh nghiệp phát hành mới. Tiền gửi doanh nghiệp tại các TCTD. Giá trị giao dịch bình quân trên HOSE/HNX/UPCoM. Dư nợ margin và mức độ “nóng” của thị trường phái sinh
Khi bạn thấy: Trái phiếu phát hành nhiều và tiền mặt doanh nghiệp tăng mạnh nhưng thanh khoản chứng khoán không tăng
Cần hiểu rằng: Tiền đang chọn phe “sản xuất & phòng thủ”, chưa chọn phe “đánh chứng”.
(c) Chuẩn bị tâm thế “đi sau nhưng không đi muộn”
Doanh nghiệp trữ tiền hôm nay là để săn cơ hội ngày mai: mua lại tài sản/công ty khi người khác khó khăn
Nhà đầu tư cá nhân cũng nên học cùng một tư duy: Giữ một phần tiền mặt. Không “all-in” vì sợ lỡ sóng
Khi thấy: Dự án lớn triển khai. Lợi nhuận doanh nghiệp tăng bền. Chu kỳ rõ ràng hơn. Lúc đó chọn doanh nghiệp tốt, có nền tảng, có tiền mặt, có dự án thật mà đi cùng.
6. Chia sẻ?
Câu “Soi VIC, GAS, MWG, DGC & GVR đã có hơn 170k tỷ tiền mặt gửi ở TCTC: bảo sao thanh khoản không kém” không phải là than thở.
Đó là một gợi ý: Tiền đang trữ lại trong két những người hiểu chu kỳ. Thị trường chứng khoán hiện tại chỉ là sân chơi phụ trong mắt những người cầm nhiều tiền nhất. Nhiệm vụ của nhà đầu tư không phải là ngồi trách: “Sao tiền không vào chứng khoán?” mà là phải học cách đọc dòng tiền:
“Tiền của ai, đang nằm ở đâu, và họ chuẩn bị làm gì với nó?”
Ai rèn được tư duy đó, thì dù thanh khoản lúc này có kém, sau này rất dễ trở thành người đứng đúng bên của dòng tiền lớn – chứ không phải là người đến sau để hứng.
Phan Lê Thanh Toàn
Nhà cố vấn già
