Việt Nam đang trình dự thảo về thuế thu nhập cho việc đầu tư tài chính kính doanh chứng khoán lên đến 20% trên khoản lãi, chúng tôi có thực hiện nghiên cứu và chia sẻ về thông lệ trên thế giới.
Dưới đây là thông tin về thông lệ đánh thuế lợi nhuận vốn (capital gains) từ chứng khoán ở Mỹ, Nhật Bản và một số nước châu Âu chính (tôi chọn UK, Đức và Pháp làm đại diện vì châu Âu có sự đa dạng lớn giữa các quốc gia, với mức thuế trung bình khoảng 18% theo các nguồn). Thông tin dựa trên các quy định hiện hành đến năm 2024-2025, tập trung vào lợi nhuận vốn từ cổ phiếu (stocks). Lợi nhuận vốn thường được tính khi bán tài sản với giá cao hơn giá mua, và thua lỗ có thể được khấu trừ để giảm thuế. Tôi cũng giải thích về trường hợp đầu tư qua quỹ (như mutual funds, ETFs hoặc investment funds).
So sánh đánh thuế lợi nhuận vốn từ chứng khoán
Dưới đây là bảng tóm tắt các mức thuế chính, cách xử lý thua lỗ, và một số lưu ý. Mức thuế có thể thay đổi tùy theo thời gian nắm giữ (ngắn hạn hay dài hạn), thu nhập cá nhân, và loại tài sản. Thuế thường áp dụng cho cư dân thuế của quốc gia đó.
Lưu ý chung cho châu Âu: Mức thuế dao động từ 0% (như Bỉ hoặc Luxembourg cho một số trường hợp) đến hơn 30% (Đan Mạch ~42%), với trung bình ~18%. Hầu hết các nước cho phép khấu trừ lỗ vào lợi nhuận vốn, nhưng hiếm khi khấu trừ thu nhập thông thường. Quy định EU (như UCITS) giúp hài hòa một phần, nhưng thuế vẫn do quốc gia quyết định.
Đầu tư qua quỹ có bị đánh thuế không?
Có, đầu tư qua quỹ (mutual funds, ETFs, investment funds) thường vẫn bị đánh thuế lợi nhuận vốn, nhưng cách thức khác nhau tùy quốc gia và loại quỹ. Không có miễn trừ hoàn toàn, mà thường là hoãn thuế hoặc hiệu quả thuế tốt hơn.
Dưới đây là tóm tắt:
Mỹ:
Khi quỹ phân phối lợi nhuận vốn (capital gains distributions), nhà đầu tư phải nộp thuế theo mức cá nhân (0-20%).
Khi bán cổ phần quỹ/ETF, lợi nhuận từ bán bị thuế như lợi nhuận vốn thông thường.
ETFs thường hiệu quả thuế hơn mutual funds vì ít phân phối lợi nhuận (nhờ cơ chế “in-kind” redemption, tránh thuế ngay lập tức).
Đối với quỹ nước ngoài (non-US funds), có quy định PFIC nghiêm ngặt, thuế cao hơn (lên đến 37% + lãi phạt) cho công dân Mỹ.
Nhật Bản:
Lợi nhuận từ quỹ bị thuế 20.315% tương tự cổ phiếu trực tiếp.
Phân phối từ quỹ (dividends/capital gains) bị thuế; khi bán cổ phần quỹ, lợi nhuận bị thuế.
Một số quỹ đặc biệt (như qua NISA) có thể miễn thuế tạm thời. Thua lỗ từ quỹ có thể khấu trừ tương tự.
Châu Âu (UK, Đức, Pháp):
Thường thuế tại mức cá nhân khi quỹ phân phối lợi nhuận hoặc khi bán cổ phần (ví dụ: UK 10-20%, Đức ~26%, Pháp 30%).
ETFs/UCITS funds (phổ biến ở EU) hiệu quả thuế vì ít phân phối, nhưng vẫn thuế lợi nhuận khi bán.
Một số lợi ích: Ở Đức, quỹ có thể hoãn thuế; ở Pháp, tài khoản PEA miễn thuế cho quỹ châu Âu; ở UK, ISA cho phép đầu tư miễn thuế. Đối với nhà đầu tư nước ngoài, có thể có thuế kép nhưng được khấu trừ qua hiệp ước.
Tóm lại, đầu tư qua quỹ không miễn thuế hoàn toàn mà thường làm cho việc nộp thuế hiệu quả hơn (như hoãn hoặc giảm phân phối). Nếu bạn là nhà đầu tư Việt Nam, cần xem xét hiệp ước tránh thuế kép với các nước này. Khuyến nghị kiểm tra với chuyên gia thuế vì quy định có thể thay đổi và phụ thuộc vào tình trạng cư trú.
Phan Lê Thanh Toàn
Nhà cố vấn già
