(From trainer to coach)

Tôi từng đứng dưới ánh đèn sân khấu, cảm nhận hơi thở và ánh mắt của hàng ngàn con người hướng về phía mình – đó là khoảnh khắc đẹp đẽ và hùng mạnh nhất trong đời diễn giả. Thế nhưng, rồi tôi đã quyết định từ bỏ nghề diễn giả để dấn thân vào công việc coaching – cầm tay chỉ việc cho những nghề đòi hỏi kỹ năng thực tiễn. Dưới đây là những trải nghiệm và chiêm nghiệm sâu sắc đã dẫn lối cho quyết định ấy.

1. Ảo tưởng về “quyền năng” của diễn giả
Khi tôi lần đầu tiên được giao trọng trách diễn thuyết nội bộ cho các hãng bảo hiểm, được hô mưa gọi gió trước hàng ngàn tư vấn viên, lòng tự hào tràn đầy. Tôi cảm thấy mình oai phong, mình có sức mạnh để ảnh hưởng đến cả một cộng đồng. Nhưng rồi chính cảm giác đó – khi ánh đèn sân khấu làm mờ đi giới hạn giữa “truyền cảm hứng” và “tự cao” – đã khiến tôi nhận ra một sự thật: diễn giả có thể gieo cảm hứng trong giây lát, nhưng không thể bồi đắp kỹ năng và thu nhập bền vững cho mỗi cá nhân.

2. Nơi an ủi, không chỉ là lời nói hùng hồn
Tôi hiểu rằng, ngoài kia – nơi sân khấu không soi sáng – các tư vấn viên bị từ chối, bị khách hàng coi thường, thậm chí bị tấn công cả về tinh thần. Họ tìm đến “ngôi nhà” của chúng tôi để được an ủi, động viên, truyền cảm hứng. Những lời nói hùng hồn có thể xoa dịu vết thương tâm lý tạm thời, nhưng không thể biến thành thu nhập, không thể biến thành “sức mạnh nội tại” để họ tự tin bước tiếp trên thị trường.

3. Bài học bất ngờ từ CEO mới
Một lần, khi công ty thay đổi CEO, vị lãnh đạo mới dõng dạc yêu cầu: “Dẹp hết mấy trò tập hợp người lại, động viên, truyền cảm hứng đi. Hãy tìm cách để họ có thu nhập – thu nhập mới chính là nguồn động viên tốt nhất.” Khi ấy, tôi và đồng nghiệp thực lòng không tin, thậm chí còn chán ghét quan điểm “đời thực” đến khô khan ấy. Chúng tôi vẫn lén lút tổ chức những buổi hội thảo gắn mác “truyền cảm hứng” như trước.

4. Nhận ra sức mạnh của thu nhập thực tế
Song rồi, khi chứng kiến những tư vấn viên mới thiếu kỹ năng, không thể thuyết phục khách hàng, chúng tôi buộc phải tổ chức hội thảo liên tục để giúp họ hiểu về công ty, về sản phẩm bảo hiểm – mà thực ra mục tiêu sâu xa vẫn là “đẩy hợp đồng”. Chính trong quá trình ấy, tôi mới thấm thía: lời động viên, truyền cảm hứng dù có ý nghĩa đến mấy cũng sẽ trở nên vô dụng nếu người nghe không có khả năng “tạo ra kết quả” – tức là, kiếm được thu nhập. Lời khuyên của CEO năm nào dường như đã cắt toạc vào bản chất: chỉ khi tư vấn viên tự tin kiếm tiền, họ mới thực sự được tiếp thêm động lực bền vững.

5. Sự khác biệt giữa training và coaching
Qua năm tháng đồng hành với nhiều thế hệ tư vấn viên, tôi nhận ra:
Training (huấn luyện) mang tính lý thuyết cao, trang bị kiến thức nền nhưng thiếu thực hành.
Coaching (cầm tay chỉ việc) tập trung vào kỹ năng và thực thi, giúp mỗi cá nhân thực sự “biết làm” và “làm được”.
Với những tư vấn viên kỳ cựu, đã có “KAASH x B” (Knowledge, Attitude, Activities, Skills, Habits × Belief) vững vàng, lời động viên giúp họ tăng hiệu quả và tương tác, chia sẻ thêm kinh nghiệm. Nhưng với người mới – đặc biệt những ai đang ở tuổi trung niên, gánh trách nhiệm gia đình – điều họ cần hơn cả là kỹ năng thực chiến để tạo thu nhập và đổi đời.

6. Từ diễn giả đến coach: bước chuyển mang tính sống còn
Hiểu rõ thực trạng ấy, trong hai năm giữ vị trí Head của một hãng, tôi đã đi sâu vào vai trò coach. Tôi không còn đứng trước đám đông để hùng biện; thay vào đó, tôi ngồi cùng từng tư vấn viên, hướng dẫn họ cách tiếp cận khách hàng, xử lý từ chối, chốt hợp đồng, xây dựng thói quen làm việc chuyên nghiệp. Công việc coaching giúp tôi chứng kiến từng bước tiến bộ thực tế, từng khách hàng được bảo vệ bằng những hợp đồng đúng đắn, và từng gia đình được an tâm nhờ thu nhập bền vững.

7. Tương lai của nghề coaching tại Việt Nam
Ở Việt Nam, nghề coach trong mọi lĩnh vực vẫn còn thiếu và yếu. Trong khi đó, trên thế giới, các công ty dần bỏ bớt training lý thuyết, tập trung vào coaching thực hành và trả mức thu nhập rất cao cho các coach giỏi. Bác sĩ dù mất 6 năm đại học, phần “chuyên khoa” quan trọng lại là 2 năm coaching thực tế; tư vấn viên dù học bài bản, cũng cần những buổi cầm tay chỉ việc để nắm bắt “bí quyết” nghề nghiệp.

Chia sẻ
Tôi bỏ nghề diễn giả không phải vì sân khấu mất sức hút, mà vì tôi nhận ra: hùng biện chỉ khơi gợi ngọn lửa niềm tin, còn coaching – cầm tay chỉ việc – mới trao cho người khác chiếc bật lửa bền bỉ để nhen nhóm ý chí tự chủ và thành công. Trên con đường phát triển nghề nghiệp, đôi khi cần đọc lại cả những lời mình đã nói để nhận ra đâu là giá trị thiết thực nhất. Và với tôi, đó chính là coaching – nơi mỗi kết quả của người được coach là minh chứng cho giá trị chân thực của công việc.

Phan Lê Thanh Toàn
Nhà cố vấn già