Chúng tôi chia sẻ quan điểm và góc nhìn của chúng tôi về những cập nhật thông tin vĩ mô chúng tôi vừa nhận được.

Hoa Kỳ: Một thỏa thuận thương mại giữa Mỹ và Canada có thể diễn ra trong tuần này.
Hoa Kỳ – Trung Quốc: Bộ trưởng Thương mại Mỹ Lutnick: Các cuộc đàm phán với Trung Quốc đang diễn ra tốt đẹp.

Sau đây là bài viết về thương chiến Trung Mỹ:

1. Mỹ dùng truyền thông ổn định thị trường tài chính nội địa
Khi thị trường tài chính biến động, chính phủ Mỹ thường phát ngôn công khai để trấn an nhà đầu tư và tránh hoảng loạn. Ví dụ, ngày 23/4/2025 Tổng thống Trump đã tuyên bố không có ý định sa thải Chủ tịch Fed Powell và có những phát biểu giảm nhẹ căng thẳng thương mại. Ngay sau đó, các chỉ số chứng khoán chính của Mỹ tăng điểm: S&P 500 tăng 2,51%, Nasdaq tăng 2,71% và Dow Jones tăng 2,66%. Giới chuyên gia nhận định đây là thông điệp ổn định thị trường mà chính quyền muốn truyền tải (như lời nhận xét của chuyên gia Steven Blitz: “thông điệp nhằm ổn định thị trường”). Tương tự, chính quyền Biden cũng từng lên tiếng trấn an người dân sau khủng hoảng: khi Ngân hàng Silicon Valley Bank sụp đổ (2023), Tổng thống Biden khuyến khích công chúng “hãy yên tâm rằng hệ thống ngân hàng đang an toàn”. Những phát ngôn như vậy hướng tới việc xoa dịu nỗi lo tài chính trong công chúng, qua đó ổn định niềm tin thị trường nội địa.
Biểu đồ chỉ số S&P 500 (dữ liệu 23/4/2025), cho thấy thị trường tăng điểm sau các phát ngôn của chính quyền Trump.

2. Trump và chiến lược dài hạn của Trung Quốc
Trong phản ứng với các cuộc đàm phán thương mại, cựu Tổng thống Trump nhiều lần nói rằng ông đánh giá cao cá nhân Chủ tịch Tập Cận Bình nhưng đồng thời cảnh báo rằng “ông ta RẤT CỨNG RẮN, KHÓ ĐẠT ĐƯỢC THỎA THUẬN”. Trump viết trên mạng xã hội rằng mặc dù ông “luôn thích Chủ tịch Tập” nhưng ông là người cực kỳ cứng rắn trong thương lượng. Ngay sau đó, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc khẳng định quan điểm của Bắc Kinh là phát triển quan hệ song phương một cách nhất quán, ngầm ý kiên quyết không nhượng bộ quá nhiều. Điều này cho thấy mỗi bên đều cố giữ thể diện và lợi ích cốt lõi.

Về phía Trung Quốc, nhiều nhận định cho rằng nước này đang theo đuổi chiến lược dài hơi. Giáo sư Philip Luck (CSIS) lưu ý Trung Quốc ít phụ thuộc vào thị trường Mỹ hơn Nhật Bản hồi thập niên 1980, do đó “Trung Quốc sẽ không phải điều chỉnh kinh tế để tạo thêm cầu cho hàng Mỹ” như Nhật từng làm. Bruegel cũng nhận định kinh tế Trung Quốc ở giai đoạn phát triển khác biệt với Nhật trước kia, nên “tranh chấp thương mại Mỹ-Trung có thể kéo dài lâu hơn cuộc chiến với Nhật” trước đây. Phát biểu của giới chuyên gia Trung Quốc cũng cho thấy chiến lược này: học giả Wu Xinbo (ĐH Fudan) khẳng định Mỹ “đang công nhận rằng Trung Quốc đã chuẩn bị tốt hơn cho giai đoạn đầu [của cuộc thương chiến]” và truyền thông Trung Quốc đã lan truyền biệt danh “TACO” (Trump Always Chickens Out) ám chỉ việc Tổng thống Trump thường hùng hổ nói cứng nhưng cuối cùng lại nhượng bộ. Như vậy, lâu dài Trung Quốc có vẻ ưu tiên việc trụ vững chịu áp lực bằng đa dạng hoá thị trường (ví dụ đã tìm hướng đi mới cho xuất khẩu) để chờ đàm phán đến lúc có lợi hơn cho mình.

3. Hiệu ứng ngược của chiến thuật “bắt nạt” và bài học lịch sử
Trung Quốc và các nhà phân tích cảnh báo các biện pháp “đàn áp” hoặc “bắt nạt” về thuế của Mỹ có thể phản tác dụng. Ngày 9/4/2025, Bộ Ngoại giao Trung Quốc lên án việc Mỹ áp thuế “đàn áp kinh tế”, tuyên bố rằng biện pháp đó “sẽ cuối cùng phản tác dụng” và rằng Mỹ nên ngừng sử dụng thuế làm vũ khí. Trung Quốc nhấn mạnh họ sẽ tiếp tục có những hành động “kiên quyết” để bảo vệ lợi ích quốc gia, cho thấy nước này không có ý định nhượng bộ một cách dễ dàng.

Xét trong bối cảnh lịch sử, học thuyết Mỹ-Nhật thập niên 1980 chỉ ra rằng các nước có thể học cách đáp trả áp lực thương mại lớn. Sau chiến tranh thương mại Mỹ-Nhật, Nhật Bản từng chuyển hướng sản xuất (ví dụ mở nhà máy tại Mỹ) thay vì thực hiện các điều chỉnh cơ bản như phá giá đồng yên hay chi mạnh kích thích nhập khẩu Mỹ như mong muốn của Washington. Tương tự, các chuyên gia cho rằng Trung Quốc năm nay cũng đã rút kinh nghiệm: nước này đã đẩy mạnh tiêu thụ nội địa và tìm kiếm bạn hàng khác. Công bố chính thức cho thấy xuất khẩu sang Mỹ hiện chỉ chiếm khoảng 3% GDP Trung Quốc, thể hiện xu hướng giảm phụ thuộc. Chuyên gia kinh tế Keyu Jin (London School of Economics) nhấn mạnh Trung Quốc “chuẩn bị từ lâu để giảm bớt lệ thuộc vào Mỹ, đa dạng hóa đối tác và hệ thống tài chính” và hiện đang dần dịch chuyển xuất khẩu sang các nước khác. Những chiến thuật dài hạn này làm suy yếu mục tiêu “đàm phán ép buộc” của Mỹ và cho phép Trung Quốc theo đuổi lộ trình kinh tế riêng, giảm thiểu tác động ngắn hạn từ thuế quan Mỹ.

4. Mỹ ở thế bất lợi và các nước cờ địa chính trị
Nhiều phân tích cho rằng hiện tại Mỹ đang bị lép vế trong cuộc đàm phán. Báo cáo 12/5/2025 của Indian Express chỉ ra nền kinh tế Trung Quốc “chịu đựng tốt hơn nhiều so với dự đoán” và các đòn thuế của Mỹ đã gây tổn thất nặng cho các doanh nghiệp Mỹ (giá cả leo thang, chuỗi cung ứng gián đoạn). Bản thân Bộ trưởng thương mại Scott Bessent cũng thừa nhận Mỹ muốn hạ nhiệt, vì thuế quan cao đã đẩy giá tiêu dùng tăng mạnh, tạo gánh nặng cho người Mỹ. Kinh tế gia Martin Wolf (FT) cảnh báo: nếu không có chiến lược khôn khéo hơn, “Mỹ sẽ chịu thiệt hại rất lớn…giá chuỗi cung ứng có thể đứt gãy”. Ngoài ra, việc Trung Quốc chưa bị chịu áp lực chính trị từ bầu cử hay phe đối lập (như Mỹ) giúp Bắc Kinh có thể theo đuổi kích thích kinh tế lâu dài, trong khi Mỹ gần như đã “hết đạn” tài khóa và lãi suất khó giảm thêm.

Trong bối cảnh này, Mỹ có thể tìm kiếm lợi thế địa chính trị ở những mặt khác. Ví dụ, Washington tuyên bố sẽ tăng cường hỗ trợ quốc phòng cho Đài Loan (theo Đạo luật Quan hệ Đài Loan) và củng cố năng lực ngăn chặn Trung Quốc dùng vũ lực. Bộ Quốc phòng Mỹ cũng nhấn mạnh liên tục phối hợp với các đồng minh để duy trì thế cân bằng ở eo biển Đài Loan và Biển Đông. Ở khía cạnh kinh tế, chính quyền Trump thậm chí áp thuế nhập khẩu 25% lên Canada (và Mexico) – cao hơn mức 10% đối với Trung Quốc – với lý do an ninh biên giới và ma túy. Điều này cho thấy Mỹ sẵn sàng sử dụng “quyền lực kinh tế” đa hướng, gây áp lực không chỉ lên Bắc Kinh mà cả lên các đồng minh như Canada trong chiến lược “An ninh-tranpat”. Tuy nhiên, động thái trên cũng khiến các đồng minh lớn khác cảnh giác. Báo cáo CSIS cho thấy từ sau 2018, nhiều nước (Nhật, Hàn, EU) đang “đa dạng hoá đối tác” bằng các hiệp định thương mại mới mà không có Mỹ. Việc Mỹ ép buộc quá mức đang khiến một số đồng minh dần lấn sân sang hợp tác với nhau (trên nền tảng cạnh tranh toàn cầu) thay vì đứng chung hàng ngũ dưới lá cờ của Mỹ.

5. Chiến lược thương chiến “Trường kỳ thương chiến” của Trung Quốc
Nhiều ý kiến đánh giá Trung Quốc có khả năng theo đuổi cuộc “thương chiến trường kỳ”. Như đã đề cập, truyền thông Trung Quốc đang khuyến khích quan niệm rằng Chính phủ Mỹ sẽ sớm “chùn tay”. Giáo sư Wu Xinbo nhận xét chính Washington đang nhận ra Trung Quốc “chuẩn bị tốt hơn ở giai đoạn đầu” cuộc chiến thương mại. Thực tế này làm dấy lên luận điểm rằng Bắc Kinh chỉ cần kiên nhẫn nắm giữ cát bài mạnh (đất hiếm, thị trường thay thế) cho tới khi Mỹ mệt mỏi. Bruegel nhận định vì Trung Quốc ít lệ thuộc vào Mỹ và đang trong giai đoạn phát triển khác so với Nhật Bản, “cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung có thể kéo dài lâu hơn với chiến lược ‘trường kỳ vạn kiếp’” và bất kỳ thỏa thuận nào cũng chỉ mang tính nhất thời.

Lịch sử kinh tế cho thấy chiến lược nhẫn nại của Trung Quốc không phải viễn cảnh viễn vông. Nhà đầu tư Keyu Jin (LSE) phân tích rằng Trung Quốc đã xây dựng từ lâu cơ cấu kinh tế hướng nội và đa dạng hóa xuất khẩu để giảm thiểu thiệt hại từ thuế Mỹ. Nhờ đó, bất kỳ cú đánh đơn lẻ nào của Mỹ cũng bị Trung Quốc phân tán; ví dụ xuất khẩu sang Mỹ hiện chỉ chiếm khoảng 3% GDP, và Tập đoàn công nghiệp Trung Quốc đã phát triển các chuỗi cung ứng ở Đông Nam Á, châu Âu để phòng bị. Nhiều chuyên gia cho rằng Trung Quốc sẵn sàng “nắm tay dài đàm phán đến vô tận” (giống chiến lược mà Mao từng nói trong Chiến tranh Triều Tiên). Theo đó, việc trì hoãn mở rộng đàm phán đến khi Mỹ căng thẳng quá mức có thể khiến đối phương phải chia sức, từ đó giảm lợi thế cho Washington.

Tóm lại, cả hai bên đều đang nỗ lực định hình dư luận và chiến lược thương mại nhằm đạt mục tiêu quốc gia. Mỹ chịu áp lực ổn định trong ngắn hạn nên dùng cả truyền thông và các biện pháp kinh tế để có lợi về nội bộ. Trong khi đó, Trung Quốc dường như không vội vàng từ bỏ các lợi thế lâu dài, dù chịu tổn thất ngắn hạn hơn; điều này phản ánh chiến lược dài hơi và tự tin vào nội lực của Bắc Kinh. Dù cuộc chiến thương mại có diễn biến ra sao, hầu hết chuyên gia dự báo kết quả sẽ chỉ là các thỏa thuận nhất thời, trong khi bất đồng cơ bản vẫn được xử lý thông qua thế đối trọng địa chính trị và cạnh tranh lâu dài.

Nguồn: Các phân tích trên dựa trên báo cáo truyền thông và chuyên gia (Bloomberg, CSIS, Indian Express, Washington Post, Economic Times, Báo Tin tức v.v.) cùng những ví dụ thực tiễn về phát ngôn và chính sách của chính quyền Mỹ cũng như tuyên bố của Trung Quốc.

Phan Lê Thanh Toàn
Nhà cố vấn già